सोमबारको महिमा: भगवान शिवको आराधनाले खुल्छ भाग्यको द्वार

काठमाडौं । हिन्दू धर्मावलम्बीहरूका लागि सोमबारको दिन विशेष धार्मिक आस्था र विश्वाससँग जोडिएको मानिन्छ। आजको दिन भगवान शिवको पूजा–आराधना गर्नाले इच्छित फल प्राप्त हुने धार्मिक मान्यता रहँदै आएको छ। विशेषगरी शिव मन्दिरमा गई ‘अर्धनारीश्वर पूजा’ गर्नु, ‘ऊँ नमः शिवाय’ मन्त्र जप्नु तथा शिवपुराण पाठ गर्नु अत्यन्त पुण्यदायी मानिन्छ।

धार्मिक विश्वास अनुसार, सोमबारको व्रत र पूजा विधिपूर्वक सम्पन्न गरे भगवान शिव चाँडै प्रसन्न भई भक्तजनलाई मनोकामना पूरा गरिदिन्छन्। कुमारी युवतीहरूले असल वर प्राप्तिको कामनासहित शिव आराधना गर्ने परम्परा रहिआएको छ भने विवाहित महिलाहरूले परिवारको सुख–शान्ति र पतिको दीर्घायुको लागि व्रत बस्ने गर्दछन्। यस दिन व्रत बस्दा एक छाक मात्र भोजन गर्ने र नुन–तेल रहित परिकार सेवन गर्ने चलन छ।

शिवको स्वरूप र दार्शनिक महत्त्व

शिव हिन्दू धर्मका त्रिदेवमध्ये एक प्रमुख देवता हुन्। वेदहरूमा उनलाई ‘रुद्र’ नामले सम्बोधन गरिएको पाइन्छ। सृष्टिका सृष्टिकर्ता ब्रह्मा, पालनकर्ता विष्णु र संहारकर्ता शिव मानिन्छन्। शिवलाई ‘महादेव’ तथा ‘महेश्वर’ नामले पनि चिनिन्छ।

उनकी अर्धाङ्गिनी पार्वती हुन् भने पुत्रहरूमा स्कन्द (कार्तिकेय) र गणेश रहेका छन्। शिवलाई जीवन अर्थात् ‘प्राण’ को प्रतीकका रूपमा लिइन्छ। मान्यता अनुसार शिव बिना देह ‘शव’ मात्र रहन्छ, जसले जीवन र चेतनाको गहिरो दार्शनिक अर्थ प्रष्ट पार्छ।

शिवलिंग र योगी स्वरूप

शिवलाई प्रायः ध्यानमग्न योगीको रूपमा चित्रण गरिएको पाइन्छ। उनको पूजा मुख्यतः शिवलिंगको रूपमा गरिन्छ, जसले सृष्टि र शक्ति–तत्वको एकत्वलाई जनाउँछ। अर्धनारीश्वर रूपले शिव–शक्तिको अविभाज्य सम्बन्ध झल्काउँछ।

शास्त्रीय मान्यता अनुसार, मानव शरीरमा ब्रह्माको स्थान शिरमा, विष्णुको स्थान हृदयमा र शिवको स्थान कमरभन्दा तलको भागमा रहेको प्रतीकात्मक व्याख्या गरिन्छ। यसैले शिवलिंग पूजा आध्यात्मिक ऊर्जा र जीवनचक्रसँग जोडिएको मानिन्छ।

संहार होइन, कल्याणका प्रतीक

यद्यपि शिवलाई ‘संहारका देवता’ भनिन्छ, उनको नामको अर्थ नै ‘कल्याणकारी’ हो। सृष्टिको उत्पत्ति, स्थिति र संहार सबै उनको अधीनमा रहेको धार्मिक विश्वास छ। उनी अनादि, अनन्त र कालका पनि महाकाल मानिन्छन्।

सोमबारको दिन श्रद्धा र भक्तिभावपूर्वक शिव आराधना गर्नु आध्यात्मिक शान्ति, पारिवारिक सुख तथा मनोकामना पूर्तिको मार्ग मानिन्छ। त्यसैले आजका दिन देशभरका शिवालयहरूमा भक्तजनको घुइँचो लाग्ने गर्दछ।