शुक्रबार सन्तोषी माता व्रतको धार्मिक महत्त्व — सन्तुष्टि, सुख र समृद्धिका लागि श्रद्धालुहरूको आस्था बढ्दो

काठमाडौं । हिन्दु धर्ममा सन्तोषी मातालाई सन्तुष्टि, खुसी, शान्ति तथा समृद्धिको प्रतीक देवीका रूपमा श्रद्धापूर्वक पूजा गरिन्छ । विशेषगरी शुक्रबारका दिन सन्तोषी माताको व्रत बस्ने परम्परा पुरानै भए पनि पछिल्लो समय युवापुस्तादेखि वृद्धसम्म यसको धार्मिक महत्त्वप्रति आस्था बढ्दै गएको देखिन्छ।

धार्मिक विश्वासअनुसार सन्तोषी माताको पूजा गर्दा मनोकामना पूरा हुने, वैवाहिक जीवन सुखद हुने, धन–सम्पत्ति वृद्धि हुने तथा सन्तान प्राप्तिको आशिष् मिल्ने मान्यता छ । यद्यपि केही धार्मिक ग्रन्थमा प्रत्यक्ष उल्लेख नभए पनि जनविश्वासमा उहाँलाई भगवान गणेशकी छोरीका रूपमा श्रद्धा गरिन्छ।

धर्मशास्त्रविद्हरूका अनुसार “सन्तुष्टि” मानव जीवनको महत्वपूर्ण पक्ष हो । सन्तुष्टि नभए मानिस मानसिक तथा शारीरिक रूपमा कमजोर बन्न सक्छ । यसै कारण सन्तोषी माताको पूजा र व्रतले मनमा सकारात्मक ऊर्जा, शान्ति तथा आत्मविश्वास बढाउने विश्वास गरिन्छ।

शुक्रबार व्रतको विशेष परम्परा

शुक्रबार सन्तोषी माता व्रत बस्ने चलन विशेषगरी महिलाहरूमा बढी भए पनि पुरुषहरू पनि श्रद्धापूर्वक व्रत बस्ने गरेका छन् । यस दिन शुक्र ग्रहसँग सम्बन्धित पूजा, वैभवलक्ष्मी पूजा तथा सन्तोषी माताको आराधना एकसाथ गर्ने प्रचलन पनि धेरै ठाउँमा पाइन्छ।

व्रत बस्ने विधि

धार्मिक परम्पराअनुसार व्रत बस्दा बिहान सूर्योदयअघि उठेर घर सफा गर्ने, स्नान गरी पवित्र स्थानमा सन्तोषी माताको तस्बिर वा मूर्ति स्थापना गर्ने गरिन्छ। त्यसपछि पूजा सामग्री तयार गरी शुद्ध पानी, गुड र चना चढाएर विधिपूर्वक पूजा गरिन्छ।

पूजापछि सन्तोषी माताको कथा सुन्ने, आरती गर्ने र गुड–चनाको प्रसाद वितरण गर्ने चलन छ। पूजा सम्पन्न भएपछि पात्रको जल घर वरिपरि छर्किने तथा बाँकी पानी तुलसीमा अर्पण गर्ने परम्परा रहेको छ।

१६ शुक्रबार व्रतको विशेष महत्त्व

धेरै श्रद्धालुहरूले लगातार १६ शुक्रबार व्रत बस्ने गर्छन्। अन्तिम शुक्रबार विशेष पूजा गरी व्रत विसर्जन गर्ने चलन छ। विसर्जनको दिन बालबालिकालाई खीर–पुरी खुवाउने, दक्षिणा तथा फलफूल दिएर आशीर्वाद लिने परम्परा पनि धार्मिक संस्कारका रूपमा कायम छ।

बढ्दो धार्मिक आस्था

समाजमा बढ्दो तनाव, आर्थिक चुनौती तथा व्यक्तिगत समस्याबीच मानिसहरूले मानसिक शान्ति र आशाको स्रोतका रूपमा धार्मिक अभ्यासलाई अंगाल्ने क्रम बढिरहेको धर्मविद्हरू बताउँछन्। सन्तोषी माताको पूजा पनि यस्तै आस्थाको केन्द्र बन्दै गएको देखिन्छ।

धार्मिक विश्वास र सांस्कृतिक परम्परासँग जोडिएको सन्तोषी माता व्रतले श्रद्धालुहरूलाई सन्तुष्टि, आत्मबल र सकारात्मक सोच प्रदान गर्ने विश्वास अझै बलियो बन्दै गएको छ।