मंगलबार गणेश पूजाको धार्मिक र सामाजिक महत्व बढ्दो : श्रद्धा, आस्था र सकारात्मक जीवनशैलीसँग जोडिँदै भक्तजन

काठमाडौं । हिन्दू धर्ममा विघ्नहर्ता तथा बुद्धि–ज्ञानका प्रतीक भगवान श्रीगणेशप्रतिको श्रद्धा पछिल्लो समय अझ बढ्दै गएको धार्मिक विद्वानहरू बताउँछन् । विशेषगरी मंगलबारको दिन गणेश पूजा गर्ने चलन बढ्दै जाँदा यसले धार्मिक मात्र होइन सामाजिक र मानसिक सन्तुलन कायम गर्न पनि सकारात्मक प्रभाव पार्ने विश्वास गरिएको छ ।

धर्मशास्त्र तथा पुराणहरूमा गणेश भगवानलाई सर्वप्रथम पूजा गरिने देवताको रूपमा वर्णन गरिएको छ । कुनै पनि नयाँ काम, व्यापार, यात्रा, अध्ययन वा शुभ कार्यको सुरुवात अघि गणेश पूजा गर्ने परम्परा नेपाली समाजमा अझै बलियो रूपमा कायम छ । ज्योतिषविद्हरूका अनुसार गणेश पूजा गर्दा ग्रहदोष शान्त हुने, मानसिक तनाव कम हुने तथा निर्णय क्षमतामा सुधार आउने विश्वास गरिएको छ ।

श्रद्धा र अनुशासनसँग जोडिएको व्रत परम्परा

मंगलबार व्रत बस्ने परम्परालाई धेरैले आत्मसंयम र अनुशासनसँग जोडेर हेर्ने गरेका छन् । व्रत बस्दा सात्विक भोजन, संयमित व्यवहार र सकारात्मक सोच अपनाउने चलनले मानिसको जीवनशैलीमा सुधार ल्याउने धार्मिक विद्वानहरूको भनाइ छ ।

काठमाडौं, ललितपुर, भक्तपुर लगायत देशका विभिन्न भागमा गणेश मन्दिरहरूमा मंगलबार विशेष पूजा, भजन–कीर्तन र आरती गर्ने क्रम बढेको छ । कतिपय भक्तजनहरू बिहानै मन्दिर पुगेर लड्डु, दूबो, रातो फूल र अक्षता चढाउने गर्छन् ।

गणेश पूजा र पारिवारिक सम्बन्ध

धार्मिक गुरूहरूका अनुसार गणेश पूजा केवल धार्मिक अनुष्ठान मात्र नभई पारिवारिक सद्भाव र सम्मानसँग पनि जोडिएको छ । विशेषगरी माता–पिताप्रतिको सम्मान, कर्तव्यबोध र पारिवारिक एकताको सन्देश गणेशको कथासँग सम्बन्धित रहेको बताइन्छ ।

समाजशास्त्रीहरूका अनुसार यस्ता धार्मिक अभ्यासले परिवारबीच भावनात्मक सम्बन्ध बलियो बनाउन सहयोग पुग्ने गरेको छ ।

युवापुस्तामा पनि बढ्दो आकर्षण

पहिले ज्येष्ठ नागरिक वा परम्परागत परिवारमा मात्र सीमित रहेको गणेश पूजा अहिले युवापुस्तामा पनि लोकप्रिय हुँदै गएको देखिन्छ । सामाजिक सञ्जालमार्फत धार्मिक सामग्री, मन्त्र तथा पूजा विधि साझा हुने क्रम बढेपछि युवाहरू पनि यसतर्फ आकर्षित भएका छन् ।

कतिपय युवा गणेश पूजालाई आध्यात्मिक अभ्यास, मानसिक शान्ति र सकारात्मक सोच विकास गर्ने माध्यमको रूपमा लिन थालेका छन् ।

धार्मिक पर्यटनमा समेत योगदान

नेपालका प्रसिद्ध गणेश मन्दिरहरू—अशोक विनायक (काठमाडौं), जल विनायक (चोभार), सूर्य विनायक (भक्तपुर) र कार्य विनायक (ललितपुर)—मा मंगलबार भक्तजनको ठूलो भीड लाग्ने गरेको छ । यसले धार्मिक पर्यटन प्रवर्द्धनमा समेत योगदान पुर्‍याइरहेको सम्बन्धित सरोकारवालाहरू बताउँछन् ।

आस्था र व्यवहारबीच सन्तुलन आवश्यक

धार्मिक विद्वानहरूले पूजा–व्रतलाई आस्था र विश्वासका रूपमा सम्मान गर्नुपर्ने तर अन्धविश्वासमा नफस्नुपर्ने सुझाव दिएका छन् । सकारात्मक सोच, नैतिक व्यवहार र सामाजिक सद्भाव कायम गर्नु नै धार्मिक अभ्यासको मुख्य उद्देश्य हुनुपर्ने उनीहरूको भनाइ छ ।

यसरी मंगलबार भगवान श्रीगणेशको पूजा केवल धार्मिक आस्थाको विषय मात्र नभई सामाजिक एकता, पारिवारिक सद्भाव र मानसिक सन्तुलन कायम गर्ने माध्यमका रूपमा पनि विकसित हुँदै गएको देखिन्छ ।