सोमबारको व्रत र शिव आराधनाको महत्व : आध्यात्मिक शान्ति र पारिवारिक समृद्धिको कामना

काठमाडौं । हिन्दू धर्ममा सोमबारलाई भगवान शिवको विशेष दिनका रूपमा लिइन्छ। यस दिन श्रद्धा, भक्ति र नियमपूर्वक गरिने शिव पूजा तथा व्रतले मानसिक शान्ति, पारिवारिक सुख र आध्यात्मिक उन्नतिमा सहयोग पुग्ने धार्मिक विश्वास रहिआएको छ। धार्मिक ग्रन्थ तथा परम्पराअनुसार सोमबार शिव आराधना गर्दा जीवनका विभिन्न कष्ट कम हुने र सकारात्मक ऊर्जा वृद्धि हुने विश्वास गरिन्छ।

धार्मिक आस्थाअनुसार सोमबार बिहान स्नान गरी शिव मन्दिरमा जल, दूध, दही, घ्यू, मह र बेलपत्र अर्पण गर्ने चलन छ। विशेषगरी बेलपत्रलाई शिवजीको प्रिय वस्तु मानिन्छ। शिवलिङ्गमा अभिषेक गर्दा ‘ॐ नमः शिवाय’ मन्त्र जप गर्नुलाई अत्यन्त फलदायी मानिन्छ। भक्तजनहरूले यस दिन धूप, दीप, नैवेद्य अर्पण गरी ध्यान र जपमा समय बिताउने गर्दछन्।

धार्मिक विद्वानहरूका अनुसार सोमबारको व्रत केवल धार्मिक कर्मकाण्ड मात्र नभई अनुशासन, संयम र सकारात्मक सोच विकास गर्ने अभ्यास पनि हो। उपवास बस्दा शरीरलाई विश्राम मिल्नुका साथै मन एकाग्र हुने विश्वास गरिन्छ। त्यसैले कतिपयले फलाहार वा नुन–तेल रहित भोजन गरेर व्रत बस्ने परम्परा पालना गर्छन्।

विशेष गरी युवतीहरूले राम्रो जीवनसाथी प्राप्तिको कामनाले शिव पूजा गर्ने चलन पुरानो मानिन्छ। विवाहित महिलाहरूले भने परिवारको सुख, सन्तानको उन्नति तथा पतिको दीर्घायुको कामना गर्दै व्रत बस्ने गर्दछन्। नेपालका धेरै शिव मन्दिरहरू—पशुपतिनाथ, डोलेश्वर, किरातेश्वर, हलेसी लगायत—सोमबार भक्तजनले भरिभराउ हुने गरेका छन्।

शिवलाई सृष्टिको संहारकर्ता मात्र नभई पुनः सृष्टिको आधार शक्ति पनि मानिन्छ। योग, ध्यान र तत्त्वज्ञानका प्रतीकका रूपमा शिवको दर्शनले जीवनमा सन्तुलन, धैर्यता र आत्मबल बढाउने धार्मिक विश्वास छ। शिवको सरल जीवनशैली, वैराग्य र करुणाको सन्देशले समाजलाई संयम, सहिष्णुता र सद्भावतर्फ प्रेरित गर्ने बताइन्छ।

पछिल्ला वर्षहरूमा शहरी जीवनशैली, व्यस्तता र प्रविधिको प्रभावका बाबजुद सोमबारको व्रत र शिव पूजा गर्ने परम्परा अझै बलियो रूपमा कायम छ। धार्मिक कार्यक्रम, सामूहिक भजन–कीर्तन तथा मन्दिर दर्शनमार्फत भक्तजनले आफ्नो आस्था अभिव्यक्त गरिरहेका छन्।

धार्मिक जानकारहरूका अनुसार पूजा–व्रतको मूल उद्देश्य बाह्य कर्मकाण्डभन्दा आन्तरिक शुद्धि, सदाचार र सकारात्मक सोच विकास गर्नु हो। त्यसैले शिव आराधनालाई आत्मअनुशासन, सहिष्णुता र आध्यात्मिक उन्नतिको मार्गका रूपमा बुझ्नुपर्ने सुझाव उनीहरूको छ।