‘थुसिडाइड्स ट्र्याप’ को चेतावनी : चीन–अमेरिका सम्बन्धमा सी जिनपिङको सन्देश

बेइजिङ । सी जिनपिङ र अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प बीच बिहीबार भएको भेटवार्ताका क्रममा चीन–अमेरिका सम्बन्धमा ‘थुसिडाइड्स ट्र्याप’ को विषय फेरि चर्चामा आएको छ ।

सी जिनपिङले प्राचीन ग्रिक नगर–राज्य एथेन्स र स्पार्टाबीच भएको युद्धको उदाहरण दिँदै चीन र अमेरिकाले आफ्नो सम्बन्धलाई “अत्यन्तै खतरनाक मोड” मा पुग्नबाट जोगाउनुपर्ने बताएका हुन् । विशेषगरी ताइवानमाथि चीनको प्रभावलाई रोक्ने प्रयास भए दुई देशबीच तनाव गहिरिन सक्ने संकेत उनले दिएका छन् ।

‘थुसिडाइड्स ट्र्याप’ को नाम प्राचीन ग्रीक इतिहासकार तथा सैन्य विश्लेषक थुसिडाइड्स को नामबाट राखिएको हो । उनले ईसापूर्व ४३१ देखि ४०४ सम्म चलेको दोस्रो पेलोपोनेसियन युद्धको विश्लेषण गर्दै एथेन्सको उदयले स्पार्टालाई भयभीत बनाएको र त्यसले युद्ध निम्त्याएको उल्लेख गरेका थिए ।

यस अवधारणालाई आधुनिक अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा लोकप्रिय बनाउने काम ग्राहम एलीसन ले गरेका हुन् । उनले उदीयमान शक्ति र स्थापित शक्तिबीचको प्रतिस्पर्धा प्रायः द्वन्द्वमा परिणत हुने जोखिम रहने तर्क प्रस्तुत गरेका थिए ।

क्याम्ब्रिज विश्वविद्यालयका क्लासिकिस्ट ड्यानियल सटन का अनुसार, “जब एउटा स्थापित शक्तिले उदीयमान शक्तिको सामना गर्छ, तब द्वन्द्व अपरिहार्य नहुन सक्छ, तर सम्भावना भने रहिरहन्छ।”

सी जिनपिङले चीनलाई उदीयमान शक्ति अर्थात् एथेन्स र अमेरिकालाई स्थापित शक्ति स्पार्टाको रूपमा तुलना गर्दै आएका छन् । यद्यपि उनले यस अवधारणालाई “अपरिहार्य नियति” नभई “चेतावनीपूर्ण सन्देश” का रूपमा प्रस्तुत गर्ने गरेका छन् ।

सन् २०१५ मा हेनरी किसिन्जर सहभागी कार्यक्रममा बोल्दै सीले “संसारमा ‘थुसिडाइड्स ट्र्याप’ भन्ने कुनै निश्चित नियति छैन” भनेका थिए । तर बिहीबार पुनः उनले यही अवधारणालाई स्मरण गर्दै विश्व अहिले नयाँ मोडमा पुगेको बताएका हुन् ।

बन इन्टरनेसनल सेन्टर फर कन्फ्लिक्ट स्टडिज का चीन–अमेरिका सम्बन्ध विज्ञ रायन स्वान का अनुसार, चीनले आफूलाई “जिम्मेवार महाशक्ति” का रूपमा प्रस्तुत गर्दै अमेरिकासँग शान्तिपूर्ण सह-अस्तित्व कायम गर्न चाहेको सन्देश दिन खोजिरहेको छ ।

सन् २०१२ मा सत्तामा आएदेखि नै सी जिनपिङले अमेरिकाले चीनलाई “समान शक्ति” को रूपमा स्वीकार गर्नुपर्ने र चीनको छिमेकी क्षेत्रमा हस्तक्षेप नगर्नुपर्ने धारणा राख्दै आएका छन् । चिनियाँ अधिकारीहरूका अनुसार, त्यस्तो मान्यताले दुई देशबीच स्थिर सह-अस्तित्वको आधार तयार गर्न सक्छ ।