चलचित्र प्रचारको नयाँ प्रयोग कि सस्तो लोकप्रियताको मोह? ‘ककाकिकी’ प्रकरणले उठाएको बहस

19 Shares

काठमाडौँ । चलचित्रको प्रचार शैली समयसँगै बदलिँदै गएको छ। परम्परागत पोस्टर, ट्रेलर र पत्रकार सम्मेलनमा सीमित प्रचार अहिले सामाजिक सञ्जाल, भाइरल भिडियो र सिर्जनात्मक अभियानसम्म विस्तार भएको छ। दर्शकको ध्यान खिच्न चलचित्र निर्माण पक्षले नयाँ-नयाँ प्रयोग गर्नु स्वाभाविक पनि हो। तर प्रचारका लागि अपनाइने यस्ता प्रयोगले सार्वजनिक रूपमा कस्तो सन्देश दिन्छन् र त्यसले समाजमा कस्तो प्रभाव पार्छ भन्ने विषय पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

हास्यप्रधान चलचित्र ‘ककाकिकी’ को ट्रेलर सार्वजनिक कार्यक्रममा देखिएको एउटा दृश्यले अहिले यस्तै बहस सिर्जना गरेको छ।

कार्यक्रम चलिरहेका बेला अचानक चार–पाँच जना प्रहरी हलभित्र प्रवेश गर्छन्। प्रहरीको उपस्थितिले कार्यक्रममा सहभागीहरू केहीबेर अचम्ममा पर्छन्। त्यसपछि कार्यक्रम रोकिन्छ। निर्देशक विक्की अग्रवाल, अभिनेत्री गौरी मल्ल तथा कलाकार मनोज गजुरेल, शिशिर वाङ्देललगायतलाई प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएजस्तो गरी बाहिर निस्कन निर्देशन दिइन्छ। कलाकारहरूलाई हलबाट तल झारेर बाहिर राखिएको प्रहरी भ्यानमा राख्दै लगिन्छ।

सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक भएका भिडियो दृश्य हेर्दा कुनै चलचित्रको प्रचार कार्यक्रमभन्दा पनि कलाकारहरूलाई वास्तविक रूपमा पक्राउ गरिएको घटनाजस्तो देखिन्थ्यो। भिडियो छोटो समयमा फैलियो। त्यसपछि धेरैले घटनालाई वास्तविक ठानेर प्रतिक्रिया दिन थाले।

तर पछि उक्त दृश्य चलचित्र ‘ककाकिकी’ को प्रचारका लागि योजनाबद्ध रूपमा तयार पारिएको स्टन्ट भएको सार्वजनिक भयो।

वास्तविक ठानियो, प्रतिक्रिया पनि वास्तविक नै आयो

भिडियोको प्रभाव यति व्यापक भयो कि कतिपय सार्वजनिक व्यक्तित्वले समेत त्यसलाई वास्तविक घटनाका रूपमा बुझे। श्रम संस्कृति पार्टीका अध्यक्ष हर्क साम्पाङले कलाकारहरूलाई तत्काल रिहा गर्न अपिल गरे। पछि घटना चलचित्र प्रचारका लागि गरिएको थाहा पाएपछि उनले त्यसप्रति असन्तुष्टि व्यक्त गरे।

त्यस्तै, नेकपा एमालेका सचिव महेश बस्नेतले पनि प्रचारको उक्त शैलीको विरोध गरे। सामाजिक सञ्जालमा थुप्रै प्रयोगकर्ताले निर्माण पक्षको तरिकामाथि प्रश्न उठाए। केहीले चलचित्र बहिष्कार गर्नेसम्मका प्रतिक्रिया दिए। भने, कलाकार मनोज गजुरेलले सार्वजनिक रूपमै माफी माग्न पर्ने अवस्था आयो।

यता नेपाल प्रहरीले समेत विषयमा चासो देखाएपछि निर्देशक विक्की अग्रवालले स्पष्टीकरण दिनुपरेको थियो।

यस घटनाले एउटा रोचक तर महत्त्वपूर्ण पक्ष उजागर गरेको छ-सामाजिक सञ्जालमा कुनै दृश्य कति छिटो फैलिन्छ भन्ने मात्र होइन, त्यसलाई मानिसले कुन सन्दर्भमा बुझ्छन् भन्ने कुरा पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

निर्माण पक्षको दृष्टिकोण: दर्शकको ध्यान खिच्ने फरक प्रयास

चलचित्र बजारमा प्रतिस्पर्धा बढ्दै जाँदा आफ्नो फिल्मलाई दर्शकमाझ पुर्‍याउनु निर्माण पक्षका लागि चुनौतीपूर्ण बन्दै गएको छ। सीमित प्रचार बजेटमा धेरै दर्शकसम्म पुग्ने माध्यमका रूपमा सामाजिक सञ्जाल प्रभावकारी बनेको छ।

यस्तो अवस्थामा परम्परागत शैलीभन्दा फरक र अप्रत्याशित प्रचार अभियानले दर्शकको ध्यान खिच्न सक्छ। चलचित्रको विषयवस्तु, हास्य शैली वा कथासँग जोडेर गरिने यस्ता प्रयोगलाई सिर्जनात्मक मार्केटिङका रूपमा पनि हेर्न सकिन्छ।

‘ककाकिकी’ को प्रचारमा अपनाइएको शैली पनि दर्शकलाई चकित पार्ने र सामाजिक सञ्जालमा चर्चा सिर्जना गर्ने उद्देश्यबाट प्रेरित देखिन्छ। यसले छोटो समयमा चलचित्रलाई चर्चामा ल्याउन भने सफल भएको देखिन्छ।

तर प्रचारको उद्देश्य सकारात्मक भए पनि त्यसको प्रस्तुति र प्रभावबारे प्रश्न उठ्न सक्छ। दर्शकको ध्यान खिच्ने प्रयास र वास्तविक घटनाबारे भ्रम सिर्जना हुने अवस्थाबीचको सीमालाई निर्माण पक्षले ख्याल गर्नुपर्ने हुन्छ।

प्रचार र भ्रमबीचको संवेदनशील सीमा

प्रहरीले कलाकारलाई पक्राउ गरेको जस्तो देखिने दृश्य सामान्य मनोरञ्जनात्मक सामग्रीभन्दा फरक प्रकृतिको हुन्छ। प्रहरी, कानुन र पक्राउजस्ता विषय नागरिकको सार्वजनिक चासो र संवेदनशीलतासँग जोडिएका छन्।

त्यसैले यस्तो दृश्यलाई वास्तविक घटनाजस्तै प्रस्तुत गर्दा त्यसको सन्दर्भ नबुझ्ने दर्शक भ्रममा पर्न सक्छन्। विशेष गरी सामाजिक सञ्जालमा भिडियोको पूरा प्रसंगभन्दा छोटा क्लिप बढी फैलिने भएकाले वास्तविकता र अभिनयबीचको भिन्नता छुट्याउन कठिन हुन सक्छ।

यद्यपि, प्रचारका लागि गरिएको नाटकीय प्रस्तुति र जानाजानी गलत सूचना फैलाउने कार्यलाई एउटै रूपमा हेर्नु पनि उचित हुँदैन। यसको मूल्याङ्कन गर्दा निर्माण पक्षको उद्देश्य, प्रस्तुतीकरण, प्रयोग गरिएको परिवेश र त्यसले निम्त्याएको प्रभावलाई अलग-अलग रूपमा हेर्न आवश्यक छ।

मुख्य प्रश्न निर्माण पक्षले फरक प्रचार शैली अपनाउन पाउँछ कि पाउँदैन भन्ने होइन। प्रश्न यस्तो प्रयोग गर्दा दर्शकलाई भ्रममा पर्न सक्ने अवस्थाको जिम्मेवारी कसले लिने भन्ने हो।

भाइरल हुनु नै सफल प्रचारको मापदण्ड हो?

डिजिटल युगमा भ्युज, सेयर, कमेन्ट र ट्रेन्डिङलाई प्रचारको सफलतासँग जोडेर हेर्ने गरिन्छ। तर धेरै मानिसले भिडियो हेर्नु र धेरै मानिसले चलचित्र हेर्न चाहनु एउटै कुरा होइन।

कुनै सामग्रीले चर्चा त पाउन सक्छ, तर त्यसले निर्माण पक्षप्रति सकारात्मक धारणा बनाउँछ भन्ने निश्चित हुँदैन। ‘ककाकिकी’ को प्रचारले चलचित्रलाई चर्चामा ल्याएको छ। सँगसँगै यसको प्रचार शैलीबारे आलोचना र बहस पनि जन्माएको छ।

यसलाई निर्माण पक्षका लागि दर्शकको ध्यान आकर्षित गर्ने एउटा प्रयोगका रूपमा हेर्न सकिन्छ। अर्कोतर्फ, त्यसको प्रस्तुतीकरणले अनावश्यक भ्रम सिर्जना गर्न सक्ने जोखिम पनि देखाएको छ।

त्यसैले कुनै पनि प्रचार अभियानको सफलता तत्काल प्राप्त हुने भ्युज र चर्चाबाट मात्र मापन गर्नु पर्याप्त हुँदैन। त्यसले चलचित्रको पहिचान, दर्शकको विश्वास र समग्र चलचित्र क्षेत्रको छविमा पार्ने प्रभाव पनि महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

निषेध होइन, जिम्मेवार सिर्जनशीलताको अपेक्षा

चलचित्र प्रचारमा नयाँ प्रयोग हुनुपर्छ। दर्शकलाई आकर्षित गर्न कलाकार र निर्माण पक्षले सिर्जनात्मक स्वतन्त्रता प्रयोग गर्न पाउनुपर्छ। तर त्यो स्वतन्त्रता प्रयोग गर्दा सार्वजनिक संवेदनशीलता, सामाजिक उत्तरदायित्व र दर्शकको विश्वासलाई पनि उत्तिकै महत्त्व दिनुपर्छ।

‘ककाकिकी’ प्रकरणलाई चलचित्र क्षेत्रले प्रचार शैलीबारे पुनर्विचार गर्ने एउटा अवसरका रूपमा लिन सक्छ। यसले फरक प्रचार गर्नु हुँदैन भन्ने सन्देश दिँदैन, बरु फरक प्रचार गर्दा त्यसको सम्भावित प्रभावबारे पनि सोच्नुपर्छ भन्ने प्रश्न उठाउँछ।

अन्ततः चलचित्रको प्रचार दर्शकलाई उत्सुक बनाउने माध्यम हो, भ्रममा राख्ने प्रतिस्पर्धा होइन। सिर्जनशीलता र जिम्मेवारी सँगसँगै अघि बढ्न सके मात्र प्रचार अभियानले चलचित्र र दर्शक दुवैलाई फाइदा पुर्‍याउन सक्छ।

चर्चा बटुल्नु प्रचारको उपलब्धि हुन सक्छ, तर दर्शकको विश्वास जित्नु नै दीर्घकालीन सफलता हो।